Gan là nội tạng lớn nhất trong cơ thể đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa chất của cơ thể. Gan làm nhiệm vụ chuyển hóa các chất dinh dưỡng, thanh lọc các độc tố và tổng hợp chất mật, tạo ra enzym cần thiết cho cơ thể. Tuy nhiên, gan có thể bị mắc nhiều loại bệnh do tác nhân của vi khuẩn, vi rút và thói quen ăn uống hằng ngày. Vậy các bệnh về gan thường gặp là những bệnh nào? Hãy cùng Bệnh viện Đại học Y Tân Tạo tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

VIÊM GAN B

Bệnh viêm gan B (còn gọi là viêm gan siêu vi B) là bệnh nhiễm trùng gan do virus HBV gây ra. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, viêm gan B có thể gây ra những tổn thương gan nghiêm trọng như tăng nguy cơ mắc bệnh xơ gan, ung thư gan.

Bệnh có 2 dạng là viêm gan B cấp tính và viêm gan B mạn tính. 

• Viêm gan B cấp tính là tình trạng nhiễm trùng ngắn hạn, kéo dài trong vòng 6 tháng kể từ khi người bệnh tiếp xúc với virus HBV. Người mắc bệnh ở độ tuổi trưởng thành có thể tự đào thải virus ra khỏi cơ thể nhờ hoạt động của hệ miễn dịch và bình phục hoàn toàn sau vài tháng mà không bị di chứng gì. Trường hợp ngược lại, nếu hệ miễn dịch không thể đào thải được virus, viêm gan B cấp tính sẽ tiến triển sang dạng mạn tính.
• Viêm gan B mạn tính là tình trạng nhiễm trùng gan kéo dài từ 6 tháng trở lên. Virus HBV không bị loại bỏ và tiếp tục tồn tại một cách âm thầm trong máu và gan của người bệnh. Theo thời gian, viêm gan mạn tính có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm tổn thương viêm gan, suy gan, xơ gan, ung thư gan, thậm chí là tử vong.

Triệu chứng

Viêm gan B cấp tính: Hầu hết trẻ em dưới 5 tuổi hoặc người bị suy giảm hệ thống miễn dịch khi mắc viêm gan B cấp tính đều không có biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Những đối tượng còn lại, bao gồm trẻ lớn hơn, thanh thiếu niên và người trưởng thành thì có khoảng 30% – 50% sẽ có các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu, bao gồm: sốt, mệt mỏi, chán ăn, ăn mất ngon, buồn nôn và nôn, đau bụng, nước tiểu đậm màu, phân nhạt màu, đau khớp, vàng da.

Viêm gan B mãn tính: Hầu hết những người bị viêm gan B mãn tính không có bất kỳ triệu chứng nào trong nhiều năm. Nếu có, chúng sẽ tương tự như các triệu chứng của nhiễm trùng cấp tính. Trường hợp người bệnh đã mắc viêm gan B trong một khoảng thời gian dài mới biểu hiện triệu chứng, thì khả năng cao đó là triệu chứng của các biến chứng nguy hiểm như xơ gan hoặc ung thư gan.

Nguyên nhân và con đường lây truyền

Nhiễm trùng viêm gan B là do virus HBV gây ra. Các con đường lây nhiễm chính của virus HBV cũng tương tự như HIV. Tuy nhiên, khả năng lây nhiễm của HBV cao hơn 100 lần so với HIV. Bệnh viêm gan B có thể lây truyền người sang người qua các con đường sau:

• Lây truyền qua đường máu
• Lây từ mẹ sang con
• Lây truyền qua đường tình dục

BỆNH SUY GAN

Suy gan là một trong các bệnh về gan thường gặp. Bệnh là tình trạng gan giảm khả năng thực hiện các chức năng bình thường của gan. Bệnh xảy ra khi phần lớn tổ chức gan bị tổn thương và không có khả năng hoạt động. Đây thường là giai đoạn cuối của nhiều bệnh gan, xảy ra khi phần lớn cơ quan bị hư hại, không thể phục hồi.

Suy gan được chia làm 2 nhóm chính, bao gồm suy gan cấp tính và suy gan mạn tính.

Triệu chứng

Đối với suy gan cấp tính, các triệu chứng gồm: chảy máu, hơi thở có mùi ngọt hoặc mốc (mùi amoniac), ăn không ngon, vàng da, cơ thể mệt mỏi.

Suy gan thường phát triển trong nhiều năm với một số triệu chứng như: mệt mỏi, buồn nôn, ăn không ngon, tiêu chảy, nôn ra máu, xuất hiện máu trong phân. Khi suy gan càng tiến triển, triệu chứng càng trở nên nghiêm trọng hơn, cụ thể:

• Vàng da (vàng da và mắt).
• Cơ thể mệt mỏi.
• Mất phương hướng.
• Tích tụ chất lỏng ở bụng và tứ chi (tay và chân).

Nguyên nhân gây suy gan

Suy gan cấp tính

• Quá liều Acetaminophen gây tổn thương gan.
• Các loại virus bao gồm virus viêm gan A, B, E,… làm tổn thương hoặc xơ gan.
• Phản ứng với một số thuốc kê đơn hoặc thảo dược.
• Ăn phải nấm dại chứa độc.
• Viêm gan tự miễn dịch.
• Bệnh Milson.
• Gan nhiễm mỡ cấp tính ở phụ nữ mang thai.
• Sốc nhiễm trùng.
• Hội chứng Budd Chiari.
• Chất độc công nghiệp.

Suy gan mạn tính

• Do viêm gan virus B và D: viêm gan B khiến gan sưng lên và không thể hoạt động như bình thường. Khi có viêm virus viêm gan B có thể đồng nhiễm virus viêm gan D.
• Viêm gan C: viêm gan C về lâu dài sẽ dẫn đến xơ gan.
• Uống rượu bia trong thời gian dài.
• Hemochromatosis: Đây là rối loạn khiến cơ thể hấp thụ và tích tụ quá nhiều sắt, gây xơ gan.

XƠ GAN

Xơ gan có thể gây ra các tổn thương gan không thể phục hồi, làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư gan, đe dọa tính mạng người bệnh. Việc chẩn đoán và điều trị sớm là mấu chốt để hạn chế những tổn thương này và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm của bệnh.

Xơ gan là giai đoạn muộn của quá trình xơ hóa (tạo sẹo) ở gan do nhiều tác nhân khác nhau gây ra. Chẳng hạn như viêm gan virus và nghiện rượu mạn tính. Gan sẽ cố gắng tự phục hồi sau mỗi lần bị tổn thương. Quá trình phục hồi này sẽ hình thành các mô sẹo, tổn thương càng kéo dài, càng nhiều mô sẹo được hình thành. Từ đó làm cản trở hoạt động bình thường của gan như: ngăn chặn dòng chảy của máu qua gan và làm chậm quá trình xử lý các chất dinh dưỡng, hormone, thuốc và chất độc tại gan. Nó cũng làm giảm sản xuất protein và các chất khác do gan tạo ra.

Có 2 dạng bệnh xơ gan:

• Xơ gan còn bù: là tình trạng gan đã bị tổn thương những vẫn có thể thực hiện được các chức năng quan trọng của nó.

• Xơ gan mất bù: được xác định là gan bị tổn thương lan tỏa, xơ hóa chiếm phần lớn và không còn khả năng thực hiện các chức năng.

Triệu chứng bệnh

Các dấu hiệu ban đầu của xơ gan bao gồm:

• Cơ thể mệt mỏi, thiếu năng lượng
• Chán ăn, ăn không ngon
• Buồn nôn
• Sốt nhẹ
• Giảm cân không chủ ý

Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng xơ gan nghiêm trọng hơn sẽ xuất hiện:

• Vàng da, vàng mắt
• Ngứa da, sạm da
• Dễ bị bầm tím và chảy máu
• Lòng bàn tay đỏ rực lên (bàn tay son)
• Xuất hiện nhiều nốt giãn mạch màu đỏ trên da, còn gọi là nốt sao mạch
• Sưng (phù) ở cẳng chân, bàn chân và mắt cá chân
• Cổ trướng còn gọi là báng bụng (tích tụ dịch trong ổ bụng)
• Nước tiểu sẫm màu
• Phân có thể màu nhạt
• Lú lẫn, giảm trí nhớ, thay đổi tính cách
• Đi ngoài ra máu hoặc ói ra máu
• Giảm ham muốn, biểu hiện qua mãn kinh sớm (ở phụ nữ) hoặc tuyến vú phát triển (ở nam giới), tinh hoàn teo lại.

Nguyên nhân mắc bệnh xơ gan

Có hai nguyên nhân phổ biến nhất là viêm gan virus và lạm dụng rượu kéo dài. Ngoài ra còn có các nguyên nhân khác như:

• Viêm gan nhiễm mỡ không do rượu
• Viêm gan tự miễn
• Lạm dụng thuốc, bao gồm thuốc kê đơn và không kê đơn
• Xơ gan do ký sinh trùng
• Một số các tình trạng di truyền: bệnh Wilson, thiếu alpha-1 antitrypsin, hemochromatosis, hội chứng Alagille,…
• Xơ gan do các bệnh làm tổn thương hoặc tắc nghẽn ống dẫn mật trong gan: viêm đường mật, tắc ống mật, ung thư đường mật,…
• Xơ gan do ứ đọng máu kéo dài: bệnh suy tim, viêm tắc tĩnh mạch trên gan

GAN NHIỄM MỠ

Gan nhiễm mỡ là một trong các bệnh về gan thường gặp. Gan nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ chất béo quá nhiều trong mô gan và có thể gây viêm hoặc không gây viêm. Nếu được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể chữa khỏi mà không ảnh hưởng nhiều đến chức năng gan hoặc hạn chế biến chứng.

Triệu chứng

Gan nhiễm mỡ ở những giai đoạn đầu thường không có triệu chứng, mà tình cờ phát hiện ra khi khám bệnh trên siêu âm gan. Khi có bệnh gan nhiễm mỡ hay có viêm gan, xơ gan thì mới có các triệu chứng như sau:

• Đau và khó chịu ở bụng trên bên phải
• Chán ăn
• Có thể có vàng da, vàng mắt, nước tiểu vàng hoặc sậm màu

Khi có xơ gan có thể xuất hiện thêm các biểu hiện:

• Cổ trướng bụng, phù nề chân
• Giãn nở mạch máu dưới da
• Lá lách to
• Xuất huyết tiêu hóa
• Đỏ lòng bàn tay
• Ngứa da

Nguyên nhân mắc bệnh

Nguyên nhân chính là do uống quá nhiều bia rượu hoặc thuốc uống có cồn trong thời gian dài. Ngoài ra, những người gặp phải các tình trạng sức khỏe dưới đây cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Thừa cân, béo phì
• Nồng độ cholesterol trong máu cao
• Người bệnh viêm gan
• Tiểu đường tuýp 2

Các yếu tố rủi ro khác như:

• Hội chứng buồng trứng đa nang
• Chứng ngưng thở lúc ngủ
• Suy giảm chức năng tuyến giáp (suy giáp)
• Suy giảm chức năng tuyến yên (suy tuyến yên)
• Người cao tuổi

UNG THƯ GAN

Ung thư gan là tình trạng các khối u ác tính phát sinh trong gan, dẫn đến việc sẽ phá hủy các tế bào gan và cản trở khả năng hoạt động bình thường của cơ quan này.

Ung thư gan có 2 loại chính:

• Ung thư gan nguyên phát: hình thành từ chính các tế bào trong gan.
• Ung thư gan thứ phát: phát triển khi các tế bào ung thư từ cơ quan khác di căn đến gan như ung thư phổi, ung thư đại tràng, ung thư vú,…

Triệu chứng của ung thư gan

Hầu hết những người mắc bệnh ung thư gan đều không xuất hiện dấu hiệu hay triệu chứng trong giai đoạn đầu của ung thư gan nguyên phát. Các dấu hiệu rõ ràng thường đến ở giai đoạn muộn như:

• Giảm cân không rõ nguyên nhân
• Ăn không ngon miệng
• Cảm giác nặng, đau tức hoặc tự sờ thấy khối vùng hạ sườn phải
• Buồn nôn và nôn
• Mệt mỏi, suy nhược cơ thể
• Chướng bụng
• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu
• Sốt

Nguyên nhân gây bệnh đối với ung thư gan nguyên phát

Ung thư gan xảy ra khi các tế bào gan có sự đột biến trong DNA. DNA của tế bào đảm nhận vai trò hướng dẫn cho mọi quá trình hóa học trong tế bào cơ thể. Đột biến DNA gây ra những thay đổi trong quá trình hướng dẫn này. Kết quả là các tế bào bắt đầu phát triển ngoài tầm kiểm soát, cuối cùng hình thành nên khối u – một khối tế bào ung thư.

Đôi khi, khối u ác tính ở gan phát triển từ một bệnh lý nào đó, chẳng hạn như viêm gan mạn tính. 

Bên cạnh đó, một số đối tượng dưới đây cũng có nguy cơ cao mắc bệnh ung thư gan:

• Nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan C mạn tính.
• Người mắc bệnh xơ gan và không thể phục hồi.
• Một số bệnh gan di truyền: bệnh ứ sắt, bệnh Wilson.
• Người mắc bệnh đái tháo đường, gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Người uống rượu quá mức.

—————————————————