F.A.S.T – Những dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ

Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật ở Việt Nam, 200.000 trường hợp được báo cáo mỗi năm.

Đột quỵ (hay còn là đột quỵ não, tai biến mạch máu não) có hai dạng chính là đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não) và đột quỵ xuất huyết não. Trong đó, khoảng 80% bệnh nhân bị nhồi máu não, số còn lại là xuất huyết não.

Các dấu hiệu thường gặp, đơn giản của đột quỵ bao gồm:

– Tê hoặc yếu mặt, tay, chân, đặc biệt là ở một bên cơ thể

– Rối loạn ý thức

– Khó nói hoặc không hiểu được câu lệnh

– Mất thị lực một hoặc hai mắt

– Khó đi lại, chóng mặt, mất thăng bằng

– Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân

FAST: QUY TẮC NHẬN BIẾT SỚM ĐỘT QUỴ

Năm 2013, Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ đưa ra thuật ngữ FAST để mô tả các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ bao gồm

– F (face): mặt bị liệt (méo, lệch)

– A (arm): tay cử động khó khăn (yếu tay)

– S (speech): nói khó

– T (time): khi có 3 dấu hiệu trên, thời gian (time) lúc này quý hơn vàng, cần gọi ngay cấp cứu gần nhất.

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY ĐỘT QUỴ

Các yếu tố nguy cơ không thay đổi bao gồm: tuổi, chủng tộc, giới tính, tiền sử đau nửa đầu kiểu migrain, loạn sản xơ cơ và di truyền (gia đình có người bị đột quỵ hoặc bị các cơn thiếu máu não thoáng qua).

Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi: tăng huyết áp (quan trọng nhất), đái tháo đường, bệnh tim, rối loạn lipid máu, thiếu máu não thoáng qua, hẹp động mạch cảnh, tăng homocystine máu, các vấn đề về lối sống (uống rượu quá mức, hút thuốc lá, sử dụng ma tuý, ít hoạt động thể lực), béo phì, dùng thuốc tránh thai hoặc dùng hormon sau mãn kinh, bệnh hồng cầu hình liềm.

CẤP CỨU KHI GẶP BỆNH NHÂN BỊ ĐỘT QUỴ

Khi nhận thấy những dấu hiệu bệnh nhân bị đột quỵ thì thời gian là vô cùng quan trọng. Bạn nên gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Trong lúc chờ cấp cứu bạn NÊN làm những việc sau:

• Dìu bệnh nhân tránh để bệnh nhân bị té ngã, chấn thương.
• Để bệnh nhân nằm ở nơi thoáng mát, kê cao đầu từ 20-30^o
• Nếu bệnh nhân còn tỉnh, hỏi thăm thông tin của bệnh nhân: tên họ, số điện thoại người thân, tình trạng bệnh lý mãn tính, để có thể trao đổi tình trạng bệnh nhân khi nhân viên 115 tới.
• Nếu bệnh nhân bị nôn để bệnh nhân nghiêng 45^o, móc hết đàm, nhớt để tránh gây ngạt bệnh nhân.
• Nếu bệnh nhân bị ngất, kiểm tra mạch của bệnh nhân. Nếu bệnh nhân bị ngưng tim thực hiện ngay hồi sức tim phổi (hô hấp nhân tạo), bạn có thể gọi 115 để được hướng dẫn khi bạn không biết cách làm.

Những việc bạn KHÔNG NÊN làm:

• Không tụ tập đông người xung quanh bệnh nhân.
• Không tự ý xoa dầu nóng, cạo gió, dùng kim đâm đầu ngón tay.
• Không cho bệnh nhân uống bất kỳ loại thuốc nào.

PHÒNG TRÁNH ĐỘT QUỴ

Phòng tránh nhồi máu não: dùng thuốc chống ngưng tập tiểu cầu, dùng thuốc Statin, tập thể dục và cai thuốc lá, giảm uống rượu, bia.

Phòng tránh đột quỵ xuất huyết não: điều trị tăng huyết áp, ngừng hút thuốc lá, chế độ ăn ít chất béo, ăn giảm muối, tăng cường chế độ ăn giàu kali để giảm huyết áp có tác dụng dự phòng, hạn chế rượu, bia và tập thể dục đều đặn.

Tham khảo:

1. Quy tắc BE FAST: Dấu hiệu nhận biết sớm về đột quỵ, Bộ Y tế Việt Nam
2. Spot a Stroke F.A.S.T, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ
3. Hướng dẫn chẩn đoán và xử trí đột quỵ não, Bộ Y Tế Việt Nam

—————————————————